Metotreksat – jest lekiem tłumiącym system immunologiczny. Jest używany w leczeniu raka, chorób autoimmunologicznych, ciąży pozamacicznej. Typy raków w których jest wykorzystywany obejmują raka sutka, białaczkę, raka płuc, chłoniaka i kostniakomięsaka. Rodzaje chorób autoimmunologicznych które leczy się z wykorzystaniem tego leku to: łuszczyca, reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Crohna, wrzodziejące zapalenia jelita grubego. Można ją podawać doustnie lub poprzez wstrzyknięcie.

Wielu chorych po 4 miesiącach we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Najczęstsze działania niepożądane to nudności, uczucie zmęczenia, gorączka, zwiększone ryzyko infekcji, niski poziom białych krwinek. Inne działania niepożądane mogą obejmować choroby wątroby, choroby płuc, chłoniaka i ciężkie wysypki skórne. Ludzie długotrwale stosujący metotreksat powinni być regularnie badani pod kątem działań niepożądanych. Lek nie jest bezpieczny w czasie karmienia piersią. U osób z zaburzeniami czynności nerek konieczne mogą być niższe dawki leku. Lek działa poprzez blokowanie wykorzystania w kwasu foliowego w organizmie.

 

Zastosowania medyczne


Chemioterapia

Metotreksat pierwotnie opracowana był i nadal jest wykorzystywany w chemioterapii, samodzielnie lub w połączeniu z innymi środkami. Jest on skuteczny w leczeniu wielu nowotworów, w tym: piersi, głowy i szyi, białaczki, chłoniaka, raka płuc, mięsaka kości, pęcherza, oraz nowotworów trofoblastycznych.

Zaburzenia autoimmunologiczne

Jest on stosowany jako modyfikator leczenia niektórych chorób autoimmunologicznych, w tym reumatoidalnego zapalenia stawów, młodzieńczego zapalenie skórno-mięśniowego, łuszczycy, łuszczycowego zapalenie stawów, tocznia, sarkoidozy, egzemy i wielu innych. Chociaż pierwotnie stosowany był jako lek w chemioterapii (przy wysokich dawkach), w niskich dawkach metotreksat, jest ogólnie bezpiecznym i dobrze tolerowanym lekiem w leczeniu pewnych chorób autoimmunologicznych.

Ze względu na jego skuteczność, niskie dawki metotreksatu są obecnie terapią pierwszego rzutu w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów. Mimo, że metotreksat jest wykorzystywany w leczeniu chorób autoimmunologicznych w niższych dawkach niż te w przypadku raka, efekty uboczne, takich jak utrata włosów, nudności, bóle głowy i przebarwienia skóry są nadal powszechne. Zastosowanie metotreksatu wraz z NLPZ jest bezpieczne, jeśli jest odpowiednio monitorowanie.

Niestety nie każdy reaguje na leczenie metotreksatem, ale wiele badań i opinii wykazało, że większość osób przyjmujących metotreksat przez okres do jednego roku notowało mniejszy ból, funkcjonowało lepiej, chorzy byli mniej opuchnięci a stawy były mniej tkliwe. Promienie rentgenowskie wykazuje również, że postęp choroba zwalnia lub zatrzymuje się u wielu osób przyjmujących metotreksat, a całkowite zatrzymanie choroby występuje u około 30% pacjentów otrzymujących lek.

U osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów leczonych metotreksatem stwierdzono niższe ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych takich jak zawały serca czy udary. Lek jest również stosowany w leczeniu stwardnienia rozsianego.

Aborcja

Metotreksat powoduje poronienie i jest powszechnie stosowany w celu zakończenia ciąży w jej wczesnych etapach, zazwyczaj w połączeniu z mizoprostolem. Jest on również stosowany w leczeniu ciąży pozamacicznej, pod warunkiem, że nie pękł jajowód.

 

Działania niepożądane


Najczęstsze działania niepożądane obejmują: uszkodzenie wątroby, wrzodziejące zapalenie jamy ustnej, niski poziom białych krwinek a tym samym skłonność do infekcji, nudności, bóle brzucha, zmęczenie, gorączkę, zawroty głowy, ostre zapalenie płuc, rzadziej zwłóknienie płuc i niewydolność nerek. Metotreksat jest teratogenny (szkodliwy dla płodu), a więc nie należy stosować leku w okresie ciąży.

Innym mało zrozumiałym działaniem mającym możliwe poważne działania niepożądane metotreksatu jest neurologiczne uszkodzenie mózgu i utrata pamięci.

 

Interakcje leków


Penicyliny mogą zmniejszyć wydalanie metotreksatu, zwiększając tym samym ryzyko toksyczności. Chociaż mogą być stosowane łącznie, wzmożony nadzór lekarski jests konieczny. Aminoglikozydy, neomycyna i paromomycyna zmniejsza wchłanianie metotreksatu.

Probenecyd hamuje wydzielanie metotreksat, co zwiększa ryzyko toksyczności. Podobnie retinoidy i trimetoprim, które znane są z dobrej współpracy z metotreksatem.

Inne środki immunosupresyjne, takie jak cyklosporyna mogą nasilać hematologiczne efekty metotreksatu, a więc mogą prowadzić do toksyczności. Stwierdzono, że NLPZ mogą powodować śmiertelne interakcje z metotreksatem w wielu przypadkach.

Podtlenek azotu wzmacniania toksyczność hematologiczną metotreksatu i jest to fakt dobrze udokumentowany.

Inhibitory pompy protonowej, takie jak omeprazol i leki przeciwdrgawkowe jak walproinian powodują wzrost stężenia metotreksatu, podobnie jak środki nefrotoksyczne, takie jak cisplatyna, cholestyramina i dantrolen.

Kofeina może antagonizować działanie metotreksatu w reumatoidalnym zapaleniu stawów przez antagonizowanie receptorów adenozynowych.

Najnowsze badania dowodzą, iż L-formy bakterii są przyczyną choroby